Up stream - down stream

EDGaR projecten bij TBM

In de tweede helft van de vorige eeuw kwam 50% van de Europese import van gas uit Rusland. Dat was veilig, want Rusland had het geld nodig en zou toch wel leveren. Het gas werd getransporteerd via de Oekraïne. Maar toen kregen Rusland en de Oekraïne ruzie over prijzen, openstaande rekeningen en beschuldiging van illegaal aftappen van gas door de Oekraïne. Wat het ook was, Rusland draaide de gaskraan dicht en grote afnemers als Duitsland en Italië, maar ook Griekenland, Turkije, Oostenrijk, Roemenië, Servië, Slowakije en Tsjechië kregen geen (Russisch) gas meer.

“Dit voorbeeld illustreert hoe belangrijk inzicht is in de politieke verhoudingen tussen gas exporterende (up stream) en gas importerende (down stream) landen”, zegt Correljé. “Zijn gas exporterende landen betrouwbaar, afhankelijk of vertonen zij opportunistisch gedrag?” Correljé is leider van het in 2010 gestarte project ‘Up stream - down stream: securing gas supply and the governance of the gas value chain’. Dit project onderzoekt alle aspecten van de zekerheid van energie(gas)voorziening. Daarbij wordt gelijk gedacht aan de zekerheid van gaslevering. Het veiligstellen van de vraag naar gas is echter minstens zo belangrijk. Het onderzoek moet uiteindelijk een model opleveren waarmee de geopolitieke verhoudingen, de rol van duurzame energievormen en onconventioneel gas en de betrouwbaarheid van de spelers op de gasmarkt in kaart worden gebracht.

Partners in het project zijn ECN (Energy research Centre of the Netherlands), een gevestigd onderzoeksinstituut voor energie en Clingendael, Netherlands Institute of International Relations.

Down stream

De van gasimport afhankelijke Europese landen willen zekerheid van gaslevering. “Zekerheid moet je dan vooral zien in termen van beschikbaarheid. Dat er gas geleverd wordt op het moment dat daar behoefte aan is en dan ook nog tegen redelijke prijzen”, aldus Correljé. De afnemers en de producenten zijn daarin afhankelijk van elkaar. Op het moment dat er meerdere producenten en afnemers zijn, kun je keuzes maken en wordt de afhankelijkheid van elkaar minder. Het ontstaan van een gasmarkt is van groot belang. Die kan de contractuele afhankelijkheid vervangen. De vraag is of dat gaat gebeuren in Europa.

Up stream

Rusland als hoofleverancier van gas aan Europa was betrouwbaar totdat er conflicten ontstonden met het doorvoerland Oekraïne. Vandaar het plan voor de Nabucco-pijplijn om aardgas te vervoeren uit de landen rondom de Kaspische Zee (Azerbeidzjan, Turkmenistan) naar Europa. Rusland steunt dit project niet, zij wil haar sterke positie op de energiemarkt behouden. Als alternatief voor deze pijplijn is zij gestart met de aanleg van twee pijpleidingen via Duitsland (de onlangs in gebruik genomen North Stream-pijplijn) en via Bulgarije (de South Stream-pijplijn). Dit is slechts de technische context van het spel.

Regels van het spel

De onderzoekers moeten uiteindelijk komen tot een model dat inzichtelijk maakt hoe je het gedrag van de verschillende spelers op de markt kunt sturen door afspraken en beleid vervat in regelgeving. Regels die bepalen wie, wat uit de grond haalt en wie wat krijgt tegen welke prijs. Daarnaast kun je ook de effecten reduceren door te zorgen dat er voldoende alternatieven zijn. Alternatieven in de zin van aanpassingen aan de vraagkant, bijvoorbeeld de toekomstige rol van duurzame energie en onconventioneel gas. Een onderzoek waarin economie, energievoorzieningspolitiek en internationale betrekkingen een grote rol spelen.